Szlak Melchiora Wańkowicza

Jezioro Krutyńskie i rezerwat Krutynia

[18,0 km]

53°42'22”N, 21°24'27”E

Dopływamy do 18 km trasy. Tu znajduje się drewniany mostek (53°42'22"N, 21°24'27"E), a zaraz za nim śluza oddzielająca Jezioro Mokre od Jeziora Krutyńskiego. Od tego punktu, przez kolejne 4 km, płyniemy poprzez Rezerwat Krutynia. Po prawej stronie śluzy jest kładka, przy której znajdziemy dobre miejsce na odpoczynek.

Fot. 43 (z lewej). Most, znajdujący się tuż przed śluzą, na skraju Jeziora Mokrego i Krutyńskiego – stan obecny.
Fot. 44 (z prawej). Ten sam most kilkadziesiąt lat temu.

Śluza przegradza całkowicie bieg szlaku i trzeba przenieść kajak jakieś 20 m. Jest to o tyle proste, że obok śluzy, po jej prawej stronie, zbudowano specjalną kładkę, po której łatwo można przesunąć kajak. Śluzę wybudowano przed wojną, aby podnieść poziom wody w jeziorze, które miało służyć za zbiornik wód do projektowanych kanałów mazurskich. Łatwo stąd zacząć spływ, jest tu dogodny dojazd autem i tylko 1,5 km do wsi Krutyń.

Fot. 45 (z lewej). Śluza na Jeziorze Krutyńskim.
Fot. 46 (z prawej).Kładka do przenoszenia kajaków.

Wpływamy na malownicze Jezioro Krutyńskie, to nasz 20 km na szlaku. Znajdujemy się teraz w Rezerwacie Krajobrazowo-Leśnym Krutynia im. Melchiora Wańkowicza.

 

Rezerwat Krajobrazowo-Leśny Krutynia im. Melchiora Wańkowicza utworzono dla ochrony Jeziora Krutyńskiego z najładniejszym, przełomowym odcinkiem rzeki Krutyni. Obejmuje on też przyległe, żyzne lasy liściaste zwane „grądami”, zajmujące wyżej położone krawędzie doliny oraz wysoczyzny morenowe. W ich drzewostanach dominują dęby, graby, lipy i klony, a drzewa iglaste, jak świerk i sosną są w mniejszości. Dwa ostatnio wymienione gatunki drzew zdobywają przewagę na uboższych, piaszczystych siedliskach borów mieszanych. W wymienionych typach zbiorowisk leśnych rezerwatu rosną często gatunki roślin podlegające ochronie w naszym kraju, takie jak: lilia złotogłów, sasanka łąkowa, zawilec wielkokwiatowy, dzwonek boloński, orlik pospolity. Nad samym brzegiem Krutyni lokują się lasy olszowe i olszowo jesionowe zwane łęgami i olsami trzęsawiskowymi. Zagłębienia izolowane od bezpośredniego zalewu rzeki porastają olsy porzeczkowe. W nieckach terenu zasilanych kwaśnymi wodami gruntowymi i opadowymi występować może borealna świerczyna na torfie. W toni wodnej, na głębokości kilkudziesięciu centymetrów, na zanurzonych kamieniach, gałązkach i pędach roślin wodnych spotkać można, przyczepione gąbki słodkowodne. W obrębie litoralu Jeziora Krutyńskiego występuje też rzadko spotykana roślina jezierza mniejsza –gatunek rośliny rosnącej przy dnie. Lustro wody zarówno jeziora, jak i samej Krutyni pokrywają często gatunki o liściach pływających na powierzchni lub zanurzonych tuż pod powierzchnią wody: grążel żółty, grzybienie białe i północne oraz rdestnice. W rezerwacie gniazduje też kilka rzadko spotykanych i podlegających w Polsce ochronie ptaków jak: orzeł bielik, orlik krzykliwy, rybołów, puchacz, zimorodek, derkacz.

Fot. 47 (z lewej). Tablica rezerwatu „Krutynia”.
Fot. 48 (z prawej). Jezioro Krutyńskie.

Krutynia płynie wartko, po opuszczeniu Jeziora Krutyńskiego jej szerokie koryto charakteryzuje się przejrzystą wodą i piaszczystym dnem. Rzeka ta posiada bardzo czyste wody, dzięki czemu jest siedliskiem dla wielu owadów m.in. ważek charakterystycznych dla dobrze natlenionych wód. Na tym odcinku Krutyni stwierdzono kilkanaście gatunków ważek, w tym zanikający gatunek – smaglec mniejszy, związany z ciekami o kamienistych dnach.

 

Ważki - grupa owadów związana z różnego typu środowiskami wodnymi - dużymi i małymi rzekami, jeziorami, większymi i zupełnie małymi stawami i innymi oczkami wodnymi, usytuowanymi wśród lasów i pól. Samice ważek składają jaja na roślinach wodnych, a larwy rozwijające się wodzie oddychając skrzelami (zależnie od grupy są to skrzela zewnętrzne - widoczne z tyłu larwy jako trzy „piórka” lub wewnętrzne tzw. rektalne). Dorosłe ważki oraz ich larwy są drapieżnikami sprawnie polującymi na swe ofiary.

Świtezianka błyszcząca to jedna z naszych najpospolitszych, a zarazem najładniejszych ważek. Spotkamy ją latającą i czatującą na swe ofiary nad brzegami różnego typu rzek. Łatwo ją odróżnić od innych ważek, gdyż tułów i odwłok ma metalicznie niebieski, niemal granatowy, z zielonym odcieniem. Skrzydła samców tylko w części środkowej są zabarwione na niebiesko. Skrzydła samic są bezbarwne, a ich żyłki zielone.

Oczobarwnica większa to ważka łatwa do rozpoznania po swoich charakterystycznych i wyrazistych czerwonych oczach. Ważki te lubią siadać na pływających liściach roślin wodnych.

Fot. 49 (z lewej). Świtezianka błyszcząca, samiec.
Fot. 50 (z prawej). Świtezianka błyszcząca, samica

Fot. 51. Oczobarwnica większa (samiec) siedzący na liściu grążela żółtego.

Fot. 52 (z lewej).Jezierza mniejsza z terenu rezerwatu Krutyń.
Fot. 53 (z prawej). Lilia złotogłów z terenu rezerwatu Krutyń.

Fot. 54 (z lewej). Trzęsawiskowe olsy na brzegu zabagnionego Jeziora Krutyńskiego.
Fot. 55 (z prawej). Rdestnica pływająca.

Fot. 56 i 57. Zwalone drzewa w nurcie Krutyni.

Przełomowy odcinek rzeki Krutyni przedziera się w najwyższych miejscach moreny zwałowej, wyniesionych na wysokość 10-20 m. od poziomu wody. Wysokie brzegi porośnięte są nierzadko starymi dębami i olszami. Tworzą ponad rzeką zielony tunel. Brzegi są czasem bardzo strome, więc częstym zjawiskiem są zwalone drzewa. Dodają one niezwykłego uroku rzece, a same stają się siedliskiem dla niezliczonej liczby gatunków roślin i zwierząt.

Stare dziuplaste drzewa licznie porastające brzegi Krutyni zapewniają doskonałe warunki gniazdowania dla gągołów i nurogęsi. Kaczki te swoje gniazda zakładają w obszernych dziuplach drzew, czasami nawet na wysokości kilkunastu metrów. Pisklęta w kilka godzin po wykluciu wyskakują z dziupli, spadając bezpośrednio na wodę lub ziemię pod drzewem. Są tak lekkie i sprężyste, że nie odnoszą przy tym żadnych obrażeń. Gągoły i nurogęsi świetnie nurkują. Pierwsze wyławiają z dna rzeki głównie mięczaki i larwy owadów, natomiast te drugie polują głównie na małe ryby. U nurogęsi, w okresie wodzenia piskląt, można często zaobserwować jak zmęczone pływaniem kilkudniowe młode wdrapują się gromadnie na grzbiet matki i tam odpoczywają.

Fot. 58 (z lewej). Młode gągoły pływające po Krutyni.
Fot. 59 (z prawej).Rodzina nurogęsi.

Lokalizacja na mapie

Poprzedni punkt:

Jezioro Mokre

Następny punkt:

Wieś Krutyń