Szlak "Kraina Mlekiem Płynąca"

Poryte

[28,8 km]

N:53°21’33,5’’ E:22°4’14’’

W centrum wsi stoi pomnik wdzięczności marszałkowi Piłsudskiemu postawiony w 1930 roku, a odremontowany w 2001 roku. Na pomniku znajduje się medalion z popiersiem marszałka oraz napis: "Roku 1930, pierwszemu marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu, budowniczemu Polski odrodzonej w dziesiątą rocznice wyzwolenia ojczyzny od najazdu bolszewickiego".

Przed pomnikiem skręcamy w lewo w kierunku Dzierzbi, jednakże warto zboczyć trochę z trasy, by poznać pozostałe interesujące miejsca wsi Poryte. Są to klasycystyczny Kościół Parafialny pod wezwaniem Świętego Wojciecha, wybudowany w latach 1838 – 1840.

Kościół w Porytem związany jest z nazwiskiem Kossaków. Tutaj 16 lipca 1884 roku odbył się ślub Wojciecha Kossaka malarza batalisty, z Marią Kisielnicką ziemianką z parafii Poryte. Na miejscowym cmentarzu spoczywa ich wnuczka zmarła w 2007 roku profesor Simona Kossak, wybitny naukowiec i działaczka na rzecz ochrony środowiska. Była pracownikiem w Zakładu Badania Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży oraz kierownikiem Instytutu Badawczego Leśnictwa w Zakładzie Lasów Naturalnych. Znana z codziennych audycji w Polskim Radio Białystok p.n. "Co w trawie piszczy". Jej wolą było spoczywać właśnie w ziemi przodków.

 

Przed kościelnym murem stoi pomnik upamiętniający wypędzenie Niemców 11 listopada 1918 roku. Wydarzenia opisał O. Czesław Baran: „Grupa POW, którą dowodził Steczkowski, liczyła około 40 osób, prawie nieuzbrojonych. Niektórzy z nich posiadali zdobyte na Niemcach karabiny. Inni mieli dubeltówki. Część nie posiadała zupełnie uzbrojenia. Dnia 11 listopada 1918 roku, w pamiętnym dniu zakończenia wojny i Powstania Polski Niepodległej, około godziny 3-ciej rano, posterunki donosiły, że od Osowca posuwa się do Stawisk kolumna niemiecka z taborem w kierunku na Prusy Wschodnie. Przez tłumacza zażądali złożenia broni. Ci jednak nie chcieli się poddać. Rozwinęli się w tyralierę. Chcieli opanować miasto i przedrzeć się przez oddział polski. Otoczony oddział niemiecki na rynku zmuszono do poddania. Druga część oddziału niemieckiego przedarła się przez Stawiska. Nie uszła daleko, stawiszczanie pod wodzą Blusiewicza ruszyli w pościg za Niemcami. Dogonili ich pod Porytem. Zaatakowali z wielkim impetem. Po krótkim boju nieprzyjaciel skapitulował. Zdobyto tabor niemiecki. Znajdowała się w nim broń oraz zrabowane przez Niemców futra. Rano zwycięski oddział wkroczył do Stawisk. Mieszkańcy radośnie ich witali”.

Jadąc drogą z Porytego do Dzierzbi mniej więcej w połowie drogi znajduje się cmentarz parafialny zamknięty w 1840 roku obecnie zwany „cmentarzem epidemicznym”. W centrum cmentarza stoi na kamieniu drewniany krzyż, z wyrytym w kamieniu napisem „1900”.

 

 

 

Fot: Pomnik upamiętniający wypędzenie Niemców

Lokalizacja na mapie