Szlak kajakowy Michała Kajki

Muzeum Michała Kajki w Ogródku

[9,1 km]

53°48'18,8" N; 22°06'27,1" E

"Póki słońce żarem grzeje,
Póki wiatr po wydmach wieje,
Gdzie mazurski naród słynie
Polska mowa nie zaginie... "

Szlak rozpoczyna się koło Muzeum Michała Kajki, które znajduje się przy południowym skraju wsi Ogródek (drugi budynek przy głównej drodze). Położone jest ono na północnym brzegu jeziora Kraksztyn. Chcąc je odwiedzić, najlepiej przycumować do pierwszego pomostu położonego przy wsi i przejść około 50 m. W muzeum można zwiedzić tradycyjnie zagospodarowane wnętrze dawnego domu mazurskiego oraz pamiątki i przedmioty używane przez poetę.

Muzeum jest otwarte w godzinach 9.00-16.00, wtorek-sobota (tel. 87 423-74-26). W 2013 r. budynek muzeum i zabudowania gospodarcze przeszły gruntowny remont.

Fot. z lewej: Pomost naprzeciwko domu Kajki na jeziorze Kraksztyn, to nad tym jeziorem poeta pisał „Kiedy stanę przy twym brzegu / I tam wątek myśli snuję / o twym kształcie, o wód biegu, / serce jakiś powab czuje, / Wzrok zaś śledzi przestrzeń wkoło. / Jakoś raźnie i wesoło.”. Fot. z prawej. Widok na jezioro Kraksztyn z mostu za wsią Ogródek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fot. z lewej: Front budynku gospodarczego obejścia Michała Kajki.

Fot. z prawej: Dom Michała Kajki w Ogródku (obecnie muzeum) (zdjęcie sprzed remontu w 2013 r.). To tu odwiedzając poetę Melchior Wańkowicz, rozmawia z żoną Kajki, potem szuka poety u szwagra, gdy ten pomaga mu w stawianiu domu. „Dom Kajki ma ganeczek, ku ulicy zwrócony, ale całkiem zarosły dzikim winem. Ze schodkami. Na głucho.” (Wańkowicz). Obecnie nie ma ganeczka porośniętego pnączem, ale nadal są schodki i ulica.

Fot. 9. Michał Kajka (ze zbiorów Muzeum M. Kajki w Ogródku).

Poecie przypisywano miano bojownika o polskość Mazur, przy czym mowa polska, a raczej mowa, jakiej nauczono go w dzieciństwie, wcale nie oznaczała bycia Polakiem. Chodziło tu bardziej o przywiązanie do tradycji, niż o przynależność narodową. Dzieci Kajki mówiły jako tako po polsku, ale już wnuki słabo. Żona Kajki mówiła Wańkowiczowi myśląc o wnukach - „...my umrzemy, to i gadki nie będzie...”.Po śmierci Kajki w 1940 r. jego rodzina zamieszkuje w Ogródku do 1966 r., po czym wyjeżdżają do Niemiec. Ciekawostką jest, że kiedy w 1958 r. na obchody Roku Kajki odsłonięto pomnik poety w Ełku to za model posłużył syn poety – Adolf.

Fot. 10. Grób Michała Kajki usytuowany na niewielkim cmentarzu w pobliżu rodzinnej wsi poety.

 

Z punktu widzenia przyrodniczego intensyfikacja rolnictwa prowadzi do zanikania wielu rzadkich chwastów polnych takich jak np. czyściec roczny czy kąkol polny. Kajka obawiał się raczej, że nowoczesne rolnictwo niemieckie zmieni uświęcony przez tradycję rytuał żniw. Innowacje były przyjmowane przez chłopów mazurskich z obawami, że naruszając odwieczny porządek, można sprowokować groźne siły i tym samym sprowadzić nieszczęście.  W tym względzie, wbrew obawom poety, krajobraz rolniczy nie zmienił się wiele. Żniwa w poezji Kajki były tematem wielu wierszy – „Pobudka do żniwa”, „Na żniwa”, „Już zaś żniwo ukończone”, „Na święto żniwne”, „Żniwa”. Głównym przesłaniem tych dzieł jest przekonanie poety o konieczności ścisłego przestrzegania utrwalonego tradycją sposobu prowadzenia żniw – „Ustańcie na zagony / Zacząwszy od odłogu ...”.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fot. 11 (z lewej). Maki polne i chabry polne – pospolite rośliny segetalne na uprawianych tradycyjnie, jak na początku XX w. polach w okolicy wsi Ogródek. Fot. 12 (z prawej). Łąki w okolicy wsi Ogródek.

OGRÓDEK (Ogrodtken, od 1938 Kalgendorf) położony jest nad jeziorem Kraksztyn i mniejszym od niego jeziorem Kaleńskim, przy drodze lokalnej Skomack Wielki - Klusy. Wieś powstała w 1550 r. Od drugiej połowy  XVII wieku dzierżawili ją przybyli do Prus arianie - Zbigniew Morsztyn (poeta), a później Bogusław Arciszewski. W 1839 r. założono tu szkołę. Na przełomie XIX i XX wieku w Ogródku działała biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych. Przez wiele lat mieszkał tu i tworzył Michał Kajka (1858-1940), mazurski poeta ludowy i współzałożyciel Mazurskiej Partii Ludowej. Zadebiutował on w 1884 r. na łamach ,,Mazura”. Swoje artykuły korespondencyjne i wiersze w obronie mowy polskiej publikował głównie w ,,Gazecie Ludowej” w Ełku. Aktywnie działał na rzecz Polski podczas plebiscytu na Warmii i Mazurach z 11 lipca 1920 roku. Po 1945 r. spuściznę po Kajce przejęło Muzeum Mazurskie w Olsztynie.  Po 1952 r. Związek Literatów Polskich ufundował pomnik na grobie poety.  W domu, w którym mieszkał otwarto muzeum poświęcone mu, a miejscowej szkole nadano jego imię. Muzeum Michała Kajki zostało otwarte w 110 rocznicę urodzin poety - 6 października 1968 r. Jest to niewielki, skromny domek pomalowany na biało. Można wejść do niego bocznym przejściem koło starej jabłoni. Za domem znajduje się budynek gospodarczy, w którym zgromadzono narzędzia wykonane przez poetę-cieślę. Dawniej stała z boku jeszcze mała szopa, ale obecnie w jej obramowaniu urządzono rabatę kwiatową. Podwórze sprawia wrażenie, jakby od czasu wizyty Melchiora Wańkowicza - autora „Na tropach Smętka” u poety w 1936 r. niewiele się zmieniło. Muzeum posiada dwa działy: ,,Życie i twórczość Michała Kajki” oraz ,,Kultura ludowa regionu mazurskiego”. Dom Kajki znalazł się w rejestrze zabytków.

W pobliżu wsi znajdują się stanowiska archeologiczne z epoki kamienia. Ogródek liczy obecnie ponad 200 mieszkańców i znajduje się tu: ponad 30 gospodarstw rolnych, budynek po dawnej szkole podstawowej z lat 20. minionego wieku, remiza strażacka, sklep spożywczy i kilka zabytkowych chałup. Na południowy zachód od wsi wznosi się Dziadowska Góra (Dziaduszka) 151 m n.p.m.

 

Lokalizacja na mapie