Szlak Melchiora Wańkowicza

Jezioro Pogubie Małe

[ km]

53°31'40"N, 21°45'16"E

Znajduje się około 6 km na zachód od koryta Pisy. Najlepiej dotrzeć tam drogą lokalną prowadzącą do wsi Pogubie Tylne.

 

Fot. 139. Widok na zarośniętą toń wody przez grążele i osokę aloesowatą na jeziorze Pogubie Małe.

Jezioro Pogubie Małe wykazuje wiele podobieństw z jeziorem Pogubie Wielkie. Charakterystyczna dla obu jezior jest obecność pła. Zbiornik jest płytki, a woda ma tendencję do stagnacji, przez co roślinność wodno-błotna rozwija się tu bardzo bujnie. Jezioro Pogubie Małe to jezioro żyzne (eutroficzne) reprezentujące późną fazę zarastania i lądowacenia. Można zaobserwować tu w różnym stopniu rozwinięte pło trzęsawiskowe, które rozrasta się na dnie silnie wypłyconego zbiornika przez muliste osady. W suche lata, głębokość jeziora bywa nawet mniejsza niż 1 m. Tam, gdzie na brzegu głębokość wody nie przekracza 20 cm, pojawiają się rośliny tworzące pło. Rozrastając się, mogą nasuwać się na znacznie głębsze partie zbiornika.

 

Ryc. 2. Przekroje przez roślinność jeziora Pogubie Małe. Zarastanie w pierwszej fazie postępuje od brzegu. Jednak można na jeziorze zaobserwować wnikanie lasów kilkanaście metrów od brzegu, gdzie warunki oświetlenia są korzystniejsze i tworzy się strefa zadrzewień odcięta od lądu. Całość spajają kłącza paproci nerecznicy błotnej i trzcin z pałką. Na głębszych partiach wody rośnie bardzo bujna roślinność wodna, a na silnie wypłyconych mulistych brzegach pozostaje niemal wyłącznie osoka aleosowata.

Po opuszczeniu Puszczy Piskiej, rzeka Pisa dociera na obszary bardziej monotonne i zagospodarowane rolniczo. Meandruje ona, przecinając mozaikę łąk i pastwisk, urozmaiconą czasami kępami drzew, krzewów oraz niewielkimi kompleksami leśnymi.

Taka wijąca się, nizinna rzeka jest „żywym”, ciągle zmieniającym się elementem krajobrazu. Wystarczy spojrzeć na mapy przedstawiające jej przebieg kilkadziesiąt lat temu i już na pierwszy rzut oka widać, że Pisa ma inny przebieg, płynie w wielu miejscach jakby obok obecnego koryta. W jaki sposób dochodzi do przesunięć koryta, patrz w ramce poniżej.

 

Meandry i starorzecza. Meander (zakole) to fragment koryta rzeki o kształcie przypominającym łuk. Jest to forma związana z przebiegiem naturalnych koryt rzecznych. Od strony zewnętrznej brzeg jest stromy, ponieważ rzeka podmywa go powodując obsuwanie się ziemi. Woda w tym miejscu tworzy tzw. głęboczek, czyli najgłębsze miejsce w przekroju koryta. Natomiast w części wewnętrznej rzeka jest najpłytsza, nurt nanosi piasek i tworzy się odsyp – zwany „łachą”, który z biegiem czasu zarasta. Przewężenie pomiędzy dwoma zakolami to szyja meandra. W miarę upływu czasu podcinanie zewnętrznego brzegu zakola powoduje coraz silniejsze zwężanie się jego szyi, aż wreszcie doprowadza do przecięcia jej i wyprostowania przebiegu rzeki na tym odcinku. W związku ze skróceniem drogi przepływu i zwiększeniem spadku - rzeka szybko pogłębia tu swe nowe koryto, a dawny meander przekształca się w łukowato wygięte jezioro rzeczne - czyli starorzecze.

 

Fot. 140 (z lewej). Łacha w pobliżu wsi Jurki. Fot. 141 (z prawej). Stromy podcinany brzeg w pobliżu wsi Kozioł.

 

Fot. 142 i 143. Meandry rzeki Pisy pomiędzy wsiami Cieciory i Pupki.

 

 

Lokalizacja na mapie

Poprzedni punkt:

Las Ochronny Szast

Następny punkt:

Wieś Jeże