Szlak Melchiora Wańkowicza

Wieś Wiartel i jezioro Wiartel

[94,0 km]

53°35′41″N 21°40′41″E

Znajdują się 2,3 km od plaży w Jaśkowie, na 94 km naszej podróży. Docieramy tu drogą lądową, ponieważ kanał między jeziorami Nidzkim i Wiartel nie jest drożny i nie da się przepłynąć go kajakiem.

Jezioro Wiartel ma powierzchnię około 160 ha i podzielone jest na dwa akweny, południowy i północny (Przylasek). Jego długość maksymalna w linii prostej to ok. 3,8 km, a szerokość to ok. 800 m. Z jeziora uchodzą dwie strugi: jedna zwana Kanałem Wiartel, uchodząca do jeziora Brzozolasek; druga zwana Wiartelnicą, uchodząca do Jeziora Nidzkiego, w południowo-zachodniej części. Na jeziorze w południowej części znajdują się małe wysepki o łącznej powierzchni 1,2 ha.

Gdzie do Piszu wziąć konie? — zapytujemy rybaków w Przerośli, którym właśnie pomogliśmy wskórać (wpędzić) ryby do sieci. Wskazują nam dalej na wschód na zieleniejące brzegi. Najprzód będzie wieś Mała Lipka, a potem Wielka Lipka. W Wielkiej Lipce dostaniemy konie.

Mamy już za sobą całe Nidzkie jezioro. Teraz należy przewieźć składak końmi do Pisza. Chcę, aby ten przejazd był jak najkrótszy, biorę więc nie na obie Lipki, a w lewo, w łachę, zarosłą zielskiem, która ma podchodzić aż do Wiartla. Z Wiartla już bliżej.

Pchamy się wiosłami, bo motor w tem zielsku nie mógłby pracować. W pewnem miejscu jakiś chłopaczek woła, że dalej jest „gesperrt”. Zresztą i bez wołania nie przejechalibyśmy.

Chłopak jest synem miejscowego sołtysa, Martina Pupiłarskiego. Sołtys przychodzi na brzeg, mówi, że możemy przenocować w stodole, i że jutro w nocy nas do Wiartla za pięć marek przewiezie. (Wańkowicz, str. 106).

Głodni i źli po odrzuconej zupie czekoladowej i niedogotowanem różowawem mięsie w mącznym sosie, poszliśmy na spacer wzdłuż jeziora Wiartel. Około wysepek jeziora uwijały się łódeczki niemieckich letników… (Wańkowicz, str. 106).

Słońce jednak zdaje egzamin i zachodzi nad jeziorem Wiartel wcale ładnie. Nieco pogodzeni z losem, podnosimy się z trawy i, wlokąc za sobą swoje długie cienie, wracamy do Pupilarskich” (Wańkowicz, str. 107).

Na południowo-zachodnim brzegu jeziora znajduje się wieś Wiartel, a na południowo-wschodnim wieś Wiartel Mały. Te niewielkie wioski, to typowe miejscowości letniskowe, położone tak jak jezioro w rozległej Puszczy Piskiej.

 

Wieś Wiartel powstała w 1700 roku. Jej niemiecka nazwa to Groß Wiartel. W 1578 roku na terenie Wiartla działała huta żelaza Szymona Rudnika, przerabiająca rudę darniową. Na przełomie XIX i XX wieku Wiartel został odkryty jako miejscowość letniskowa. Znajdowały się tu oberże, działała również Gospoda Kirscha – dom żeglarski. W połowie XX wieku, gospoda dysponowała 15 pokojami wyposażonymi w elektryczność i wodę bieżącą. Znajdowały się tu łodzie wiosłowe, motorowe i sprzęt wędkarski. Gospoda miała własne kąpielisko oraz garaże. W Wiartlu funkcjonowała również stacja paliw Shell. Pod koniec lat 20 XX wieku Heinrich Kirsch wybudował w miejscowości Lipa przystań parowców i łodzi motorowych, umożliwiających połączenie Wiartla z Rucianem drogą wodną. Specjałem produkowanym w Wiartlu był likier, zwany Kozakencoffe. Wiartel był idealnym punktem do wyjścia na wędrówki po Puszczy Piskiej oraz wyprawy kajakowe po jeziorach.

„A teraz jechaliśmy dziewięć kilometrów do Pisza puszczą jak Pan Bóg przykazał. Puszczą, o której tyle po krzyżackich kronikach, po polskich wspominkach, tajemniczą „Wildniss”, za którą miały mieszkać dziwne ludy, w której miały się gnieździć dziwne duchy” (Wańkowicz, str. 109).

Lokalizacja na mapie

Poprzedni punkt:

Wieś Jaśkowo

Następny punkt:

Pisz