Szlak Melchiora Wańkowicza

Leśniczówka Pranie

[75,0 km]

53°36'39"N, 21°30'08"E

Leśniczówka Pranie znajduje się w okolicy 75 km szlaku wodnego i jest poświęcona Konstantemu Ildefonsowi Gałczyńskiemu. Aby do niej dotrzeć, należy przycumować kajak do pomostu znajdującego na brzegu Jeziora Nidzkiego. W kierunku zabudowań muzeum wiodą schody usytuowane na stromym brzegu jeziora. Dotrzeć tu można również lądem z Rucianego-Nidy, kierując się drogą na Karwicę. Trasa ta liczy około 8 km. Muzeum jest czynne przez cały rok, codziennie oprócz poniedziałków i dni poświątecznych, w sezonie letnim w godz. 9.30-17.00. Warto zatrzymać się na chwilę i zobaczyć, gdzie przebywał autor „Kroniki olsztyńskiej” - K. I. Gałczyński. Miejsce upamiętnia poetę, który kilkukrotnie bywał tu u ówczesnego leśniczego, w latach 1950-1953. Sama leśniczówka zwana przed wojną Seehorst, została wybudowana około 1880 roku. W sezonie turystycznym są tu organizowane ciekawe wieczory poetyckie i koncerty poezji śpiewanej w celu przypomnienia osoby Poety. Osobliwe położenie tego miejsca nad stromym i wysokim brzegiem Jeziora Nidzkiego dodaje niebywałego nastroju tym uroczystościom.

Fot. 123 (z lewej). Leśniczówka Pranie.
Fot. 124 (z prawej). Tablica poświęcona Konstantemu Ildefonsowi Gałczyńskiemu.

W północnej części terenu Leśniczówki znajduje się interesująca ścieżka przyrodnicza położona przy krawędzi jeziora. Jej szlak oznaczają dobrze widoczne tablice informacyjne. Szlak ścieżki prowadzi łagodnie w dół po zboczu, aż do jeziora. Krawędzie misy jeziora porasta tu żyzny las liściasty (grąd), w którym występuje wiele gatunków podlegających ochronie w naszym kraju, takich jak orlik pospolity, podkolan biały, pierwiosnka lekarska, kopytnik pospolity, przylaszczka pospolita i gnieźnik leśny. Kilkaset metrów od Leśniczówki, w pobliżu jeziora, występuje las łęgowy, którego drzewostan tworzy olsza czarna. Zaraz za łęgiem jest ogromny dąb, z którym wiążą się legendy powiązane z kulturą Galindów.

 

Mniej więcej na 79 km spływu zobaczymy wieś Krzyże (53°35'16”N, 21°31'34”E). Miejscowość oferuje dogodne miejsce do odpoczynku i wodowania kajaków. 1 km za tą miejscowością wypływamy na najszerszą część Jeziora Nidzkiego.

 

Wieś Krzyże - pierwsze wzmianki o tej leżącej nad Jeziorem Nidzkim wsi sięgają 1706 roku. Jedna z wersji nazwy Krzyże, nawiązuje do kształtu krzyża, jaki tworzy w tym miejscu Jezioro Nidzkie z zatokami Zamordeje Wielkie i Małe. Inna wersja powołuje się na niemiecką nazwę wsi Kreuzofen, der kreuz - krzyż i der ofen - piec. Pierwszymi osadnikami, jacy tu przybywali m.in. z Polski, byli smolarze, którzy wypalali drewno. Krzyże od lat ściągały pisarzy, filmowców, artystów scen, estrady. Powstawały o nich reportaże i filmy dokumentalne. Jerzy Putrament napisał powieść „Piaski”, której akcję osadził w Krzyżach.

Fot. 125 (z lewej).Pomost w Krzyżach.
Fot. 126. (z prawej). Widok na Jezioro Nidzkie.

Około 84 km szlaku, znajduje się leśniczówka Czapla koło wsi Zamrodeje (53°33'33"N, 21°35'44"E). Położona jest na lewym brzegu jeziora, a obok niej jest dobre miejsce na odpoczynek.

Na 88 km szlaku wpłyniemy w „gardło” największego przewężenia Jeziora Nidzkiego. Za tym przewężeniem na lewym brzegu jeziora była nieistniejąca już dziś wieś o nazwie „Sowiróg” (53°33'20"N, 21°38'51"E). Wąski przesmyk przed dawną wsią ma zaledwie 80 m. Zdarza się, że większe żaglówki mają tu kłopot z przepłynięciem na drugą stronę tej cieśniny. Jeszcze w połowie ubiegłego wieku znajdowała się tu przeprawa promowa, ale do dziś nie zachowały się żadne ślady jej funkcjonowania. Prom kursował między wsiami Sowiróg i Struga, które także znikły z brzegów jeziora. Los taki spotkał także inne wsie w tej okolicy.

 

Sowiróg to jednak wyjątkowe miejsce dla historii i literatury, gdyż za sprawą Ernesta Wiecherta i jego niezwykłej powieści „Dzieci Jeronimów”, wieś ta stała się znana na całym świecie.. Książka jest sagą ludzi żyjących w mazurskiej głuszy. W Polsce powieść jest mało znana, jednak ktokolwiek ją przeczytał, wraca w te strony w poszukiwaniu „zagubionych wsi, które […] leżą wśród jezior i bagien mazurskiego kraju, mają szare dachy, ślepe okna, stare studnie z żurawiem i dzikie grusze rosnące na kamienistej ziemi”. O powieści powiedziano – „to jedna z tych książek, które zmieniają bieg życia” i trudno się z tym nie zgodzić.

Ernst Wiechert – urodził się w 1887 r. w Piersławku, między Rucianem-Nida a Mrągowem, i spędził tam dzieciństwo. Był on jednym z najbardziej poczytnych pisarzy niemieckich lat trzydziestych XX wieku. Jego twórczość odkrywana na nowo, w znacznej mierze właśnie w Polsce, przeżywa renesans.

"Musimy zawsze tak żyć – rzekł – jakbyśmy mieli w ręku właściwy klucz. Nie wiemy, czy będzie on pasował, ale prawdopodobnie po to tylko tu jesteśmy, Jons, by próbować." (Ernst Wiechert, "Dzieci Jeronimów").

Fot. 127. Widok z Jeziora Nidzkiego na zarośnięte nabrzeże dawnej osady Sowiróg, która przetrwała w świadomości ludzi głównie dzięki powieści „Dzieci Jeronimów”. Po lewej widok na wyspę, gdzie wedle powieści pomieszkiwał dziadek bohatera powieści - Jons, szukając odosobnienia. Mniej więcej w tym miejscu, na przełomie XIX i XX wieku, pływał regularnie prom.

Lokalizacja na mapie

Poprzedni punkt:

Jezioro Nidzkie

Następny punkt:

Wieś Jaśkowo