Szlak Melchiora Wańkowicza

Jezioro Nidzkie

[ km]

53°37'52"N, 21°32'29"E

Jest to największy akwen wodny na naszym szlaku. Jezioro zaczyna się za mostem kolejowym (53°38'45"N, 21°34'06"E) i kończy na wysokości wsi Jaśkowo (53°34'38"N, 21°39'53"E). Zachowując bezpieczeństwo, najlepiej płynąć po nim trzymając się blisko prawego brzegu. Dotyczy to szczególnie okolic Rucianego-Nidy, w których dopuszczony jest ruch motorowodny.

„Odcumowaliśmy „Kuwakę" i ruszyliśmy prosto w kierunku najbliższej wyspy. Za tą wyspą odsłonił się oczom naszym przylądek werżnięty głęboko w wody jeziora, przylądek, który nazywa się Skonał. Jezioro Nidzkie leży w centrum Puszczy Piskiej (Jańsborskiej) i kto wie, jakie historyczne sprawy dały chrzest temu przylądkowi” (Wańkowicz, str. 98).

Jesteśmy na jeziorze Nidzkim. Spójrzcie na mapę: dziwne to jezioro. Ogromny łuk wodny, położony w samym dole kompleksu jezior mazurskich, długi na 20 kilometrów, szeroki przeważnie na pół kilometra, zasiany pięknie zadrzewionymi wysepkami, noszącymi nazwy Królewskiej, Bukowej, Brzozowej, Bukietowej itp., tak, że gdy się płynie jeziorem, ma się wciąż wrażenie, że już jezioro jest zamknięte i wciąż droga otwiera się na nowo” (Wańkowicz, str. 97).

 

Jezioro Nidzkie powszechnie uznawane jest za najpiękniejsze na Mazurach. Jest ono źródłem natchnienia pisarzy i poetów. To długie jezioro rynnowe leży na obszarze dwóch gmin. W granicach gminy Pisz znajduje się niewielka, wschodnia część jeziora, zaś większość jego powierzchni administracyjnie przynależy do gminy Ruciane-Nida. Rozwinięta linia brzegowa jest urozmaicona licznymi zatoczkami i półwyspami. Na jeziorze znajduje się 11 wysp różnej wielkości. W gminie Pisz, nad Jeziorem Nidzkim, położona jest tylko jedna wieś - Jaśkowo. Brzegi jeziora są tu na ogół wysokie i prawie całkowicie zalesione. Na zachodnim brzegu leżała nieistniejąca już dziś legendarna wieś - Sowiróg, opisana w powieści Ernsta Wiecherta pt. ,,Dzieci Jerominów". Część jeziora wraz z przyległymi lasami tworzy rezerwat krajobrazowy „Jezioro Nidzkie”. Z rezerwatu wyłączona jest część jeziora w sąsiedztwie Rucianego-Nidy. Jezioro ma niepowtarzalne wartości krajobrazowe i krajoznawcze, dlatego jest odwiedzane przez ogromne rzesze turystów i wodniaków. Jezioro i otaczające je lasy są ostoją różnej zwierzyny. Wędkarze mają możliwość złowienia leszcza, płoci, szczupaka, okonia, węgorza i innych ryb.

 

Kierujemy się teraz do skupiska pięciu wysp zwanych „Królewski Ostrów” (53°37'52"N, 21°32'29"E). Znajduje się ono w części północno-zachodniej Jeziora Nidzkiego, na 70 km spływu. Wyspy te są ulubionym miejscem żeglarzy, którzy cumują swoje łodzie w ich zaciszu. Sprzyja temu fakt, że wszystkie wysepki są zalesione, a na ich obrzeżach oprócz szuwarów obecne są też wąskie skrawki plaż. Lasy zajmują wyżej wyniesione części wysp. W drzewostanach dominuje tu sosna zwyczajna, ale niżej pojawia się też olsza czarna. Największa z wysp, w tym osobliwym archipelagu, nazywa się właśnie Królewski Ostrów. To prawdopodobnie na niej nocował Wańkowicz z córką, podczas swojego spływu w 1935 roku. Inną z wysp upodobały sobie obecnie kormorany, zakładając na rosnących tu sosnach kolonię lęgową.

Fot. 110 (z lewej). Ruciane-Nida widok z jeziora.
Fot. 111 (z prawej). Jedna z wysp na Jeziorze Nidzkim.

Fot. 112 (z lewej). Jezioro Nidzkie.
Fot. 113 (z prawej). Kolonia kormoranów wśród sosen na wyspie.

Zaraz za wyspami, na 71 km szlaku, wpływamy na teren rezerwatu krajobrazowego Jezioro Nidzkie, obejmującego pozostałą część jeziora oraz przylegające do niego tereny lądu. W granicach rezerwatu obowiązuje strefa ciszy, co oznacza zakaz żeglugi z użyciem silników spalinowych. Jednostki pływające poruszać się mogą na tym terenie, wykorzystując wyłącznie napęd pochodzący z siły wiatru lub siły mięśni.

 

Rezerwat Krajobrazowy Jezioro Nidzkie obejmuje obszar o powierzchni ponad 2960 ha. Celem jego utworzenia jest zachowanie i ochrona krajobrazu samego jeziora, jak i otaczających go lasów. Rezerwat posiada wyjątkowe walory krajobrazowo – turystyczne, idealnie oddające piękno krajobrazu pojeziernego. Jezioro Nidzkie jest otoczone szeregiem dobrze zachowanych zbiorowisk roślinnych – głównie borów z niewielką domieszką świerka i brzozy. Wiek niektórych drzew szacowany jest nawet na 200 lat. W lądowej części rezerwatu występuje kilka roślin objętych ścisłą ochroną gatunkową, takich jak: lilia złotogłów, podkolan biały, gnieźnik leśny, orlik pospolity, pomocnik baldaszkowaty, wawrzynek wilczełyko, widlicz spłaszczony, widłak jałowcowaty i widłak goździsty. Mozaika środowisk w rezerwacie, sprzyja występowaniu wielu rzadkich gatunków ptaków.

Fot. 114 (z lewej). Orlik pospolity. Fot. 115 (w środku). Podkolan biały. Fot. 116 (z prawej). Gnieźnik leśny.

 

Ptaki mazurskich jezior i rzek. Nieodłącznym elementem mazurskich jezior są kormorany, które stadnie nurkują podczas polowania na ryby. Innym rybożernym gatunkiem, którego często możne zobaczyć wypływającego na otwarte wody jeziora jest perkoz dwuczuby. Perkozy są nad wyraz opiekuńczymi rodzicami. Choć młode po wykluciu są zdolne do pływania i nurkowania, dorosłe ptaki na zmianę wożą je na własnych grzbietach. Wśród ptactwa wodnego najbardziej rzuca się w oczy najpospolitsza z kaczek krzyżówka. W szacie godowej kaczor krzyżówki zwraca szczególną uwagę zieloną, połyskującą głową i szafirowymi lusterkami na skrzydłach. Jezioro z przybrzeżnym pasem szuwarów to królestwo łabędzia niemego. Ten dostojny ptak, w okresie lęgowym jest bardzo opiekuńczym partnerem i rodzicem. Gdy samica siedzi już na jajach, samiec patroluje najbliższą okolicę gniazda z uniesionymi i napuszonymi skrzydłami. Nie należy do niego wtedy podpływać i drażnić, ponieważ zdenerwowany samiec może zaatakować i wywrócić kajak. Kilkudniowe łabędzie, podobnie jak perkozy dwuczube, bardzo chętnie wdrapują się na grzbiet jednego z rodziców i pływają ukryte pod skrzydłami. Na granicy szuwarów i otwartego lustra wody przebywają łyski – ptaki nieco przypominające kaczki, ale najbliżej spokrewnione z żurawiem. Łyskę łatwo rozpoznać, gdyż całe jej upierzenie jest stalowo czarne. Jedynie dziób i nieopierzony płat skórny na czole są białe. Łyski są hałaśliwe i odzywają się często ostrymi, skrzeczącymi dźwiękami. Nadbrzeżne pasy trzcinowisk są zasiedlane przez niewielkiego ptaka – trzciniaka. Jego donośny śpiew jest dość charakterystyczny, gdyż składa się z wielu wyrazistych i ostrych, naprzemiennie wydawanych dźwięków. Do gniazda trzciniaka bardzo często swoje jajo podrzuca kukułka. Większym sąsiadem trzciniaka jest bąk. Mimo swoich 80 cm długości, dzięki kamuflującym właściwościom upierzenia w trzcinowisku jest prawie niezauważalny. Bąka łatwo natomiast usłyszeć. Samiec oznaczający terytorium wydaje charakterystyczny tubalny dźwięk, nieco przypominający ryk krowy. Z bąkiem spokrewniona jest czapla siwa. Potrafi ona godzinami stać na brzegu jeziora bądź zwalonej kłodzie i czekać na odpowiedni moment, by upolować podpływającą pod powierzchnię wody rybę. Często w pobliżu jezior, czaple tworzą czaplińce, czyli kolonie lęgowe.

Fot. 117 (z lewej). Czapla siwa. Fot. 118 (z prawej). Łabędź niemy.

Fot. 119 (z lewej). Rodzina kaczek krzyżówek. Fot. 120 (z prawej). Perkoz dwuczuby.

Fot. 121 (z lewej). Kolonia kormoranów. Fot. 122 (z prawej). Mewa śmieszka.

Lokalizacja na mapie

Poprzedni punkt:

Ruciane-Nida

Następny punkt:

Leśniczówka Pranie